{"id":4550,"date":"2022-04-21T14:55:45","date_gmt":"2022-04-21T12:55:45","guid":{"rendered":"https:\/\/intercars.pl\/blog\/czesci-zamienne\/czym-jest-i-do-czego-sluzy-szpera\/"},"modified":"2024-10-08T14:57:28","modified_gmt":"2024-10-08T12:57:28","slug":"czym-jest-i-do-czego-sluzy-szpera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intercars.pl\/blog\/poradnik-kierowcy\/czym-jest-i-do-czego-sluzy-szpera\/","title":{"rendered":"Czym jest i do czego s\u0142u\u017cy szpera?"},"content":{"rendered":"\n

Mechanizm r\u00f3\u017cnicowy o ograniczonym po\u015blizgu wewn\u0119trznym, znany jako szpera, stanowi jedno z rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re \u015bwietnie sprawdza si\u0119 podczas dynamicznej jazdy samochodem. Dzia\u0142anie mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego opiera si\u0119 na poprawie zachowania auta poprzez zmniejszenie r\u00f3\u017cnicy pr\u0119dko\u015bci k\u00f3\u0142 podczas jazdy po \u0142uku. Czym wi\u0119c jest szpera, jakie daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 i gdzie si\u0119 j\u0105 spotyka?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Szpera <\/b>to nic innego jak mechanizm r\u00f3\u017cnicowy o ograniczonym po\u015blizgu. Nazwa ta pochodzi od niemieckiego s\u0142owa Sperrdifferenzial<\/i> oznaczaj\u0105cego \u201eblokad\u0119 mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego\u201d. Aby zrozumie\u0107 zasad\u0119 jej dzia\u0142ania, przede wszystkim warto wiedzie\u0107, jak ko\u0142a samochodu zachowuj\u0105 si\u0119 podczas jazdy po \u0142uku. Poniewa\u017c wewn\u0119trzne przebywa kr\u00f3tsz\u0105 drog\u0119 ni\u017c zewn\u0119trzne, konieczne okazuje si\u0119 zastosowanie wspomnianego mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego, kt\u00f3ry dopuszcza r\u00f3\u017cn\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 ich obrotu. W przeciwnym razie dochodzi\u0142oby bowiem do ci\u0105g\u0142ych po\u015blizg\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

W artykule znajdziesz odpowiedzi na takie pytania:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Czym jest mechanizm r\u00f3\u017cnicowy o ograniczonym po\u015blizgu?<\/li>\n\n\n\n
  2. Jak dzia\u0142a szpera?<\/li>\n\n\n\n
  3. Jakie s\u0105 r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy szper\u0105 mechaniczn\u0105 a szper\u0105 elektroniczn\u0105?<\/li>\n\n\n\n
  4. W jakich samochodach najlepiej sprawdza si\u0119 mechanizm r\u00f3\u017cnicowy o ograniczonym po\u015blizgu?<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    <\/span>Do czego przydaje si\u0119 szpera? <\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n

    Szpera w samochodzie<\/strong> sportowym poprawia zachowanie na zakr\u0119tach. W przypadku pojazd\u00f3w z przednim nap\u0119dem jej zastosowanie redukuje podsterowno\u015b\u0107. Lepsze przeniesienie nap\u0119du na zewn\u0119trzne ko\u0142o o dobrej przyczepno\u015bci pozwala tak\u017ce wcze\u015bniej doda\u0107 gazu na wyj\u015bciu z zakr\u0119tu. Efekt uboczny stanowi jednak sk\u0142onno\u015b\u0107 do prostowania k\u00f3\u0142, wobec czego kierowca powinien by\u0107 bardzo uwa\u017cny przy dynamicznej je\u017adzie takim autem. <\/p>\n\n\n\n

    Elektroniczna lub mechaniczna szpera<\/strong> zastosowana w samochodzie nap\u0119dzanym na ty\u0142 zwi\u0119ksza jego sk\u0142onno\u015b\u0107 do nadsterowno\u015bci. Jest wi\u0119c nieodzownym wyposa\u017ceniem pojazd\u00f3w przygotowywanych do driftu. Do\u015bwiadczeni kierowcy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c w stanie wykorzysta\u0107 te cechy do osi\u0105gni\u0119cia lepszych czas\u00f3w na torze wy\u015bcigowym. <\/p>\n\n\n\n

    <\/span>Zasada dzia\u0142ania szpery w samochodach <\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n

    Do czego s\u0142u\u017cy mechanizm r\u00f3\u017cnicowy<\/strong>, da si\u0119 \u0142atwo wyja\u015bni\u0107 na przyk\u0142adzie tocz\u0105cego si\u0119 walca \u2013 ze wzgl\u0119du na jednakow\u0105 \u015brednic\u0119 (a wi\u0119c i pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105tow\u0105) w ka\u017cdym miejscu, trudno zmusi\u0107 go do skr\u0119cania. Podobnie zachowuj\u0105 si\u0119 ko\u0142a samochodu, nawet przestawione kierownic\u0105. Mechanizm r\u00f3\u017cnicowy pozwala im obraca\u0107 si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi pr\u0119dko\u015bciami. Wobec tego jak dzia\u0142a szpera<\/strong>? Cz\u0119\u015bciowo blokuje ona rozdzia\u0142 momentu obrotowego, przesy\u0142aj\u0105c wy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107 do ko\u0142a dysponuj\u0105cego lepsz\u0105 przyczepno\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n

    Zmiana charakterystyki prowadzenia i mo\u017cliwo\u015b\u0107 driftowania sprawia, \u017ce has\u0142a typu \u201ejak zrobi\u0107 blokad\u0119 mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego<\/strong>\u201d czy \u201ejak zrobi\u0107 szper\u0119<\/strong>\u201d ciesz\u0105 si\u0119 spor\u0105 popularno\u015bci\u0105 w Internecie. Niestety, zar\u00f3wno mechaniczny dyferencja\u0142, jak i jego elektroniczny odpowiednik to skomplikowane urz\u0105dzenia, kt\u00f3rych nie wykonasz sam. W przypadku tanich pojazd\u00f3w do driftu mo\u017ce si\u0119 sprawdzi\u0107 tzw. zaspawanie tylnego mostu prowadz\u0105ce do sta\u0142ego zablokowania mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego. Taki samoch\u00f3d staje si\u0119 jednak niestabilny i niebezpieczny w trakcie normalnej, codziennej eksploatacji. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    <\/span>Mechanizm r\u00f3\u017cnicowy o ograniczonym po\u015blizgu \u2013 rodzaje<\/b><\/span><\/h2>\n\n\n\n

    Obecnie spotyka si\u0119 trzy rodzaje mechanicznych szper. Pierwsz\u0105 jest helikalny mechanizm r\u00f3\u017cnicowy, szerzej znany jako torsen (nazwa pochodzi z j\u0119zyka angielskiego 0 mo\u017cna j\u0105 rozszyfrowa\u0107 jako TORque \u2013 moment i SENsing). Drugie rozwi\u0105zanie to sprz\u0119g\u0142o wiskotyczne, kt\u00f3re w praktyce okazuje si\u0119 nienaprawialne i w przypadku awarii nie ma mo\u017cliwo\u015bci jego regeneracji. Trzecim \u2013 i zarazem najpopularniejszym typem \u2013 jest szpera p\u0142ytkowa, znana tak\u017ce jako cierna.<\/p>\n\n\n\n

    Szpera<\/b> ogranicza te r\u00f3\u017cnice, ale te\u017c odpowiednio steruje momentem obrotowym. Z tego wzgl\u0119du na zewn\u0119trzne ko\u0142o trafia wi\u0119cej si\u0142y nap\u0119dowej, co z kolei sprawia, \u017ce jest ono w stanie zacie\u015bni\u0107 zakr\u0119t. Szczeg\u00f3lnie przydaje si\u0119 to podczas dynamicznej jazdy. Cho\u0107 w motosporcie dominuj\u0105 rozwi\u0105zania mechaniczne, elektroniczna szpera<\/b> \u201edohamowuj\u0105ca\u201d ko\u0142a za po\u015brednictwem systemu ESP zyska\u0142a spor\u0105 popularno\u015b\u0107 w usportowionych autach. Dysponuje ni\u0105 (pod nazw\u0105 XDS) cho\u0107by VW Golf GTI. <\/p>\n\n\n\n

    Jeszcze inn\u0105 propozycj\u0105 jest aktywny dyferencja\u0142, kt\u00f3ry, zanim znalaz\u0142 si\u0119 w autach seryjnych, sprawdzi\u0142 si\u0119 w WRC. Mechanizm znany z takich marek, jak Mitsubishi (AYC, Super AYC i ACD), Subaru (DCCD) czy Honda (SH-AWD), zosta\u0142 zastosowany m.in. przez Audi, gdzie funkcjonuje jako \u201esport differential\u201d. W autach marki z Ingolstadt elektroniczna szpera sk\u0142ada si\u0119 z umieszczonego centralnie zwyk\u0142ego mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego, z kt\u00f3rym po\u0142\u0105czono dwa sprz\u0119g\u0142a wielotarczowe \u2013 jedno przyporz\u0105dkowano dla ka\u017cdej z p\u00f3\u0142osi. Sprz\u0119g\u0142a ta skonfigurowano z nap\u0119dzan\u0105 przez silnik elektryczny pomp\u0105 oleju i za\u0142\u0105cza si\u0119 je z wykorzystaniem hydrauliki. Natomiast za\u0142\u0105czenie uk\u0142adu jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki danym, kt\u00f3re zbiera jednostka steruj\u0105ca. Trzeba wspomnie\u0107, \u017ce aktywna szpera w por\u00f3wnaniu do rozwi\u0105za\u0144 mechanicznych mniej zu\u017cywa si\u0119 w normalnym ruchu ulicznym.<\/p>\n\n\n\n

    <\/span>Szpera elektroniczna czy szpera mechaniczna? <\/b><\/span><\/h3>\n\n\n\n

    Nie ka\u017cdy kierowca potrzebuje korzysta\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci, jakie daje szpera<\/b>. Co to jest<\/b> podsterowno\u015b\u0107, czy jak szybciej pokonywa\u0107 zakr\u0119ty, to dla nich kwestie mniej istotne od komfortu jazdy b\u0105d\u017a niskich koszt\u00f3w eksploatacji. Z tego wzgl\u0119du samochody bez zaci\u0119cia sportowego zwykle nie s\u0105 wyposa\u017cane w takie mechanizmy. Cho\u0107 przez to mniej nadaj\u0105 si\u0119 na tor wy\u015bcigowy czy do rajd\u00f3w, to s\u0105 \u0142atwiejsze w prowadzeniu i nie zu\u017cywaj\u0105 tak szybko opon oraz hamulc\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    <\/span>Szpera w samochodzie \u2013 zalety i wady <\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n

    Elektroniczna szpera w samochodzie<\/strong> \u201edohamowuje\u201d na zakr\u0119cie ko\u0142a, by wprowadzi\u0107 r\u00f3\u017cnice momentu obrotowego. Jej wad\u0119 stanowi wi\u0119c du\u017ce zu\u017cycie klock\u00f3w oraz tarcz. Z kolei mechaniczna<\/strong> szpera <\/strong>ze sprz\u0119g\u0142em wielop\u0142ytkowym mo\u017ce powodowa\u0107 straty mocy, a jej awaria skutkuje zablokowaniem k\u00f3\u0142. Efektem wszystkich tych rozwi\u0105za\u0144 okazuje si\u0119 te\u017c zmniejszona \u017cywotno\u015b\u0107 ogumienia. Co ciekawe, szpera torsen<\/strong> nie przyspiesza zu\u017cycia opon<\/a>; natomiast przy bardzo du\u017cej r\u00f3\u017cnic przyczepno\u015bci mechanizm zachowuje si\u0119 podobnie do otwartego dyferencja\u0142u.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    <\/span>Zamiast podsumowania<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n

    Teoretycznie elektroniczna blokada mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego<\/strong> to rozwi\u0105zanie mniej skuteczne od mechanicznej szpery. Mo\u017cna zatem uzna\u0107 systemy podobne do XDS za pewien kompromis. Z tego wzgl\u0119du nawet fani dynamicznej jazdy nie powinni lekcewa\u017cy\u0107 nowoczesnych system\u00f3w elektronicznych, gdy\u017c mog\u0105 one okaza\u0107 si\u0119 w zupe\u0142no\u015bci wystarczaj\u0105ce do ich potrzeb, a ni\u017csze koszty eksploatacji stanowi\u0105 zalet\u0119 nawet w przypadku szybkich samochod\u00f3w. Jako rzeczywist\u0105, i zarazem kosztown\u0105, alternatyw\u0119 dla szper mechanicznych, trzeba uzna\u0107 wywodz\u0105cy si\u0119 z najwy\u017cszych rajdowych serii aktywny dyferencja\u0142.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    <\/span>Najcz\u0119stsze pytania:<\/span><\/h2>\n\n\n\n

    <\/span>W jakich samochodach najlepiej sprawdza si\u0119 szpera mechaniczna?<\/span><\/h3>\n\n\n\n

    Najwi\u0119cej korzy\u015bci ze szpery b\u0119d\u0105 mie\u0107 osoby lubuj\u0105ce si\u0119 w sportowej je\u017adzie, tak\u017ce amatorzy driftu czy rajd\u00f3w i wy\u015bcig\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    <\/span>Czy jest alternatywa dla szpery mechanicznej?<\/span><\/h3>\n\n\n\n

    Obecnie wielu producent\u00f3w aut seryjnych oferuje modele wyposa\u017cone w elektroniczn\u0105 blokad\u0119 mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego, b\u0119d\u0105c\u0105 kompromisem mi\u0119dzy szper\u0105 mechaniczn\u0105 a brakiem jakiegokolwiek systemu poprawiaj\u0105cego prowadzenie. <\/p>\n\n\n\n

    <\/span>Czy da si\u0119 samodzielnie wykona\u0107 szper\u0119?<\/span><\/h3>\n\n\n\n

    Bez fachowej wiedzy i zaplecza warsztatowego to zadanie skazane na pora\u017ck\u0119. Natomiast przy niedrogich autach przeznaczonych do driftu jako alternatyw\u0119 mo\u017cna warunkowo uzna\u0107 ca\u0142kowit\u0105 blokad\u0119 mechanizmu r\u00f3\u017cnicowego (tzw. zaspawanie tylnego mostu).<\/p>\n

    \n
    \n

    <\/p>\nToggle<\/span><\/path><\/svg><\/svg><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/div>\n